Categorie archief: Stilte

Ooit was stilte een wezenlijk onderdeel van kerk-zijn

Met Jos Douma, Plantagekerk Zwolle12 januari 2018, tien uur in de ochtend.
Het is prachtig en indrukwekkend in zijn eenvoud. De lectio divina-samenkomst in de Zwolse Plantagekerk brengt even een stukje ‘hemel op aarde’. Wat een rust, zo met z’n elven. Jos Douma, die ook het voorwoord van mijn nieuwe boek over stilte (medio 2018) schrijft, leidt de samenkomst. We laten ons dat halve uur inspireren door woorden van God uit Genesis en Hebreeën. “Toen Abram 99 jaar was, verscheen de HEER aan hem en zei: ‘Ik ben God, de Ontzagwekkende. Leef in verbondenheid met mij, leid een onberispelijk leven. Ik wil met jou een verbond aangaan en zal je veel, heel veel nakomelingen geven.’” (Genesis 17:1-2)

In een paar minuten legt Jos de aanwezigen uit wat er in een lectio divina-samenkomst gebeurt. Na het luisteren van muziek en het voorlezen van een korte tekst uit de Bijbel wordt het twintig minuten stil. In deze twintig minuten gaat iedereen op zijn eigen manier door vier ‘fasen’.
Lectio – Lezen. Wat staat er precies? Het gaat hier niet om een doorwrochte bijbelstudie, maar om het naar je ‘toetrekken’ van een woord of zinsdeel dat je raakt. Ik word geraakt door de zinsnede waarin de Heer zegt: ‘Leef in verbondenheid met mij.’ Ik laat al mijn gedachten cirkelen rondom die woorden.
Meditatio – Overdenken. Wat betekenen de woorden voor mijn leven? Wat wil de Heilige Geest tegen mij zeggen?
Oratio – Bidden. Wat wil ik tegen God zeggen? Wil ik Hem ergens voor danken? Wil ik Hem misschien iets beloven?
Contemplatio – Aanschouwen. Dit is de fase van – zo ervaar ik het – ‘uitrusten’. Rusten in Gods sprekende aanwezigheid. Ik ervaar deze momenten als intiem en heel bijzonder. Dat God mij uitnodigt in verbondenheid met Hem te leven, raakt me bijzonder. Kennelijk wil God ons in zijn nabijheid. Dan mogen we al onze schroom en terugtrekkende bewegingen laten voor wat ze zijn en naar de Bron van hoop van hoop en leven snellen.

Was het stil? Dat niet. Maar dat hoeft ook niet. Stilte zegt alles over ons binnenste. Absolute stilte zou een marteling zijn. Geluiden zijn, hoe gek het ook klinkt, juist een uitnodiging om in momenten van stilte terug te keren naar de bron van rust in je innerlijke. Dan zijn de rommelende maag van je buurman, de proestende andere buurman en de veegmachine buiten geen stoorzenders, maar een reminder dat in je persoonlijke gemeenschap met God de mooiste vrede wordt gevonden.

Na twintig minuten worden we een soort van gewekt uit de fase van aanschouwing. We kijken elkaar aan; wat was het raak! Wie iets wil delen, kan dat doen. Een man zegt: ‘Ik voel zoveel verbondenheid. Niet alleen met God, maar ook met alle mensen om mij heen.’ Hij wijst naar een raster in een van de ruiten van de consistorie. ‘Zie je hoe die lijnen met elkaar verbonden zijn? Zo ervaar ik het nu ook.’
Misschien denkt iemand: het is vast zo’n clubje ‘zwevers’. Niets daarvan. Dit zijn mensen die bij wijze van spreken net hun voeten uit de modder trokken. Een voorganger, een uitgever, een klusser, een huisvrouw, een militair. Allemaal drukbezet en met een heleboel verantwoordelijkheden. Mensen die verlangen naar rust, even een plek om uit te blazen. Om even los te komen van een jachtig bestaan. Om de ander, zonder woorden, even in de ogen te kijken en te zeggen: ‘Wat fijn om je te ontmoeten en wat een genot om samen met jou de aanwezigheid van God te ervaren.’

In mijn nieuwe boek schrijf ik vrij uitvoerig over een stilterevolutie binnen kerken. Ik constateer dat met de Reformatie een van de luidruchtigste periodes uit de kerkgeschiedenis is aangebroken. Ooit was stilte een wezenlijk onderdeel van kerk-zijn. Daarna kwamen woorden, en veel. En met die woorden verhitte discussies over allerlei onderwerpen en tal van theologische debatten. Het feit dat het in veel protestantse erediensten vooral draait om de ‘woordverkondiging’ is een teken aan de wand. Iemand zei: ‘Stilte heeft het veld geruimd.’

Ik zou een brede waaier van lectio divina-samenkomsten in heel Nederland wensen. Plekken van rust en vrede. Voor iedereen.

Advertenties

4 reacties

Opgeslagen onder Kerk, Stilte

God is de vriend van de stilte

FullSizeRenderStilte appelleert aan een diepe behoefte in ieder mens. Ik moet eerlijk bekennen, dat stilte mij niet per se rustig maakt en mij comfortabel doet voelen. Stilte is confronterend. Het legt datgene bloot, wat ik niet voel als ik mij laat meesleuren door een overvolle agenda. Stilte maakt kwetsbaar; zij bespeelt de snaren van mijn diepste innerlijk. Stilte gaat de oppervlakkigheid voorbij, zij raakt de fundamenten waarop ik mijn leven heb gebouwd.

In de stilte zeg ik vaak tegen God: ‘Heer, hier ben ik, uw imperfecte en tegelijk perfecte kind.’ God weet precies wat ik bedoel, want Hij overlaadt met een vrede, waarvan de Bijbel zegt dat die alle verstand te boven gaat. De vrede, die raakt aan het stil worden voor en met God, is uniek. Het is een vrede uit God, niet uit mijzelf. Denkend uit de vergevende en barmhartige genade van God, word ik opgenomen in het bovennatuurlijke besef dat het niet draait om wat ik doe en nalaat, maar om Jezus. Het is de Zoon van God, die uitriep: ‘Het is volbracht!’ Aan het kruis, aan dat martelwerktuig, barstte de hemel open. In de stilte raak ik gewijde grond…
Daar weet ik mij geborgen, aanvaard. Daar zwijgen alle aardse stemmen. Vooral dat laatste is een hemelse toegift, dat met al het goud en zilver van de wereld niet te betalen is.

FullSizeRenderIn de indrukwekkende glossy Klooster! (uitgeverij Adveniat, met Leo Fijen als hoofdredacteur) gaat het over stilte en over de schoonheid van het geloven binnen kloostermuren (zeer aanbevolen!). Onder vele anderen komt ook Elsbeth Gruteke, EO-presentator en predikant in de Jeruzalemkerk in Amsterdam, aan het woord. Zij verblijft geregeld in de abdij Koningsoord in Oosterbeek, het enige trappistinnenklooster in Nederland. Het treft mij als zij zegt:

“Ik versta God beter in de stilte dan in de drukte. Bijbelteksten komen veel meer binnen. Ik ervaar Zijn aanwezigheid heel duidelijk tijdens de momenten van meditatie. Dan is iedereen bezig met stilte. In die opperste concentratie wordt God bijna tastbaar.”  

En:

“Toen ik er voor het eerst kwam (in het klooster, JL), dacht ik: als ik hier op mijn achttiende was binnengelopen weet ik niet of ik ooit weer vertrokken was! Ik ben heel outgoing, maar heb ook een contemplatieve kant. Mijn leven had die kant op kunnen gaan en dan had ik ook heel gelukkig kunnen zijn.”

Dit roept herkenning op. Ik beweeg gemakkelijk in een jachtige wereld en kan met mijn gevulde agenda goed overweg, maar een verlangen naar stilte is er altijd. Dat verlangen kan niet altijd vervuld worden en daar heb ik helemaal vrede mee (had ik maar geen militair moeten worden :)). Het verlangen naar stilte herinnert mij telkens weer aan het groteske van het God-ontdekken. Dat is echt iets heel moois. Als de vrede van een hoopvol geloof zich als een deken om mij heenslaat, ben ik dankbaar, blij. Ik voel dat ik dan de essentie raak van écht geluk.

In Klooster! komt ook Jan Marijnissen (tot 2010 het gezicht van de SP) aan zet. Hij komt met regelmaat in het klooster van de fransiscanen in Megen. Marijnissen:

“Het er is zo stil, zo aangenaam. Het voelt als een intieme ruimte, een tijdloze zone. Ik heb hier geleerd dat er een andere tijd is dan de economische tijd. Het gaat hier om de stille tijd die niet van nut is in deze tijd, maar die me meer mens maakt. Ik mag hier zijn zoals ik ben. Dat is niet in geld uit te drukken.”

De spijker op z’n kop! De stilte verbrijzelt al onze rollen, rangen en maskers en maakt je zoals je bent. Dat is – zoals ik al zei – het confronterende van stilte, maar tegelijkertijd ook de weg naar ons pure zelf. In dat pure zelf zit het échte leven en komen al onze diepste intenties, verlangens en angsten aan het licht. Alleen dáár worden we intiem met wat echt van waarde is.

Ik sluit af met wat moeder Teresa eens zei:

“Hij (God, JL) kan niet gevonden worden in lawaai en rusteloosheid. God is de vriend van de stilte. Zie hoe de natuur – de bomen, de bloemen, het gras – groeien in stilte. Zie de sterren, de maan en de zon, hoe zij bewegen in stilte. Is het niet onze taak God te geven aan de armen in de achterbuurten? Niet een dode God, maar een levende, liefhebbende God. Hoe meer wij ontvangen in stil gebed, des te meer wij kunnen geven in ons actieve leven.”

De vrede van Jezus Christus zij met u allen. En met uw geest. Amen.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Stilte